HET LEVEN VAN DIRK VISSCHER (1883-1953)


Voor het overzicht van de gebruikte bronnen: zie de pagina Visscher.
Dirk Visscher was mijn overgrootvader.

Jeugd
Dirk Visscher was de zoon van Jacob Visscher en Johanna Leusink. Hij is op 28 februari 1883 geboren in Elburg. Hij kwam uit een groot gezin, waarvan vele kinderen jong stierven. Toen hij 15 jaar oud was overleed zijn moeder en werd hij verder opgevoed door zijn stiefmoeder Engeltje Leusink uit Oldebroek. Kort daarna werd hij door een ander ongeluk getroffen. Zijn vader, Jacob, erkende te laat de ernst van een oogkwaal. Toen Dirk rond 1900 toch nog werd opgenomen in het "ooglijdersgesticht" te Utrecht, was het al te laat. Hij kreeg daarna een glazen oog aangemeten. Overigens lag Dirk op zaal met Paul Kruger, de president van Zuid-Afrika die door koningin Wilhelmina naar Nederland was gehaald.

Het huwelijk met Gerritje Vos
Ondanks het verzet van zijn vader Jacob huwde Dirk op 12 november 1903 met Gerritje Vos. Vader Jacob vond haar namelijk te min voor de winkeliers/vissersfamilie. Dirk heeft samen met Gerritje 6 kinderen gekregen. Bij de geboorte van dochter Grietje, op 25 januari 1915, is zij echter overleden. De vroedvrouw maakte een noodlottige fout (zij mocht daarna haar beroep niet meer uitoefenen) waarna Gerritje Vos aan hevige bloedingenoverleed. Grietje blijft overigens wel in leven. Zij wordt daarna door een tante opgevoed.

Het huwelijk met Johanna Klein
Dirk is al heel snel, een half jaar later, hertrouwd met Johanna Klein. Waarschijnlijk hebben practische redenen (Dirk was vaak lang op zee) daarbij een rol gespeeld. Het is het de vraag of het een gelukkig huwelijk is geweest, en of de relatie tussen de kinderen van Gerritje Vos en de stiefmoeder altijd even goed was.
Waarschijnlijk heeft de voorgeschiedenis van Johanna Klein daarbij wel een rol gespeeld. Dochter van Hendrik Klein en .., afkomstig uit het kleine dorpje Doornspijk (5km van Elburg) en Nederlands Hervormd. Zij heeft een tijd als dienstbode in Haarlem gewerkt. In die jaren is zij zwanger geraakt, waarschijnlijk van een Friese jongen. Zij had graag met hem willen trouwen, maar omdat hij katholiek was kon het huwelijk niet doorgaan. Zij beviel van een zoon, Johannes, die op 3-jarige leeftijd overleed. Inmiddels was zij zwanger van een tweede kind, dat in 1915 werd geboren. Ongehuwd moeder zijn in een streng protestantse omgeving als Elburg moet een hel geweest zijn. Toen er in het gezin Visscher een "vacante plaats" kwam, was de oplossing daar.

Een grote kinderschaar
Dirk Visscher en Johanna Klein hebben samen nog eens 12 kinderen gekregen, waarvan 5 in Westzaan. Daarnaast werd het gezin uitgebreid met een "natuurlijke zoon" van Johanna Klein. Heel opvallend is dat de kinderen van Johanna Klein voor een deel dezelfde naam kregen als de kinderen van Gerritje Vos (Johanna Hendrika, Jack, Dirk, Grietje). In Elburg heeft het gezin eerst op de Ellestraat 13 gewoond, daarna op de Noorderwalstraat 15, en uiteindelijk op de Doelenstraat.

Kerkelijk leven
Op 24-jarige leeftijd (1907) werd Dirk Visscher tot koster van de Christelijk Gereformeerde Gemeente benoemd, tegen een loon van fl. 60,= perjaar en een beloning voor verdere werkzaamheden. Dirk is zijn hele leven een streng gelovig man gebleven. Zijn tweede vrouw, Johanna Klein, was dat veel minder.

Werk en inkomen
Dirk Visscher was net als zijn voorouders visser op de Zuiderzee. Onduidelijk is wat hij nu of hij nu wel of niet een bij het overlijden van zijn vader, jacob Visscher, een deel van de erfenis heeft gekregen. Weliswaar was er een testament opgemaakt bij het overlijden van zijn biologische moeder, Johanna Leusink, maar waarschijnlijker is het dat de zijn stiefmoeder, Engeltje Leusink, de erfenis aan haar eigen zoon Jacob heeft doen toekomen. Jacob begint in ieder geval later een klompenfabriek in Doetinchem, waarbij er wordt geexporteerd naar de Verenigde Staten. Is er daarbij contact geweest met de geemigreerder Evert Visscher?.
Dirk Visscher erft waarschijnlijk wel de EB 8. Dit was een schip van het zg. bons-type, dat zijn vader in kampen had laten bouwen. Deze bons heeft hij direct in 1912 doorverkocht aan een Lammert Dijk uit Kampen. In hetzelfde jaar heeft hij van een Kampenaar (Jan Gosem) een botter gekocht. Met deze botter heeft hij tot 1920 gevaren, samen met zijn zwager Jan aan 't Goor (Jan de Kreuze). Toen moest deze gammele schuit worden gesloopt. Dirk was vaak lang van huis. Door een oude ansichtkaart is bekend dat zij vanuit IJmuiden de Noordzee opgingen (Doggersbank), wat maar weinigen toendertijd deden. Dirk monsterde dan aan op een haringlogger. Gevaarlijk werk, en vanwege de kans op schipbreuk, en vanwege de kans op torpedering en mijnen (het was tenslotte de eerste wereldoorlog). Maar zo werd er in de winter tenminste wat bijverdiend.
De kinderen moesten na de lagere school direct aan het werk. De oudste dochter, Riek, in het winkeltje van de familie, de oudste zoon Manus als visser.

Een ongeluk?
Rond 1919/20 raken Dirk en Jan in de problemen. Onduidelijk is wat daarvan nu de oorzaak is: een ongeluk op zee (zoals het familie-verhaal gaat), of de de sloop van de botter? Waarschijnlijk het laatste. Feit is dat Dirk (inmiddels vader van 8 kinderen) en Jan samen een beroep doen op de diakonie van en de Hervormde Gemeente en de Gereformeerde Kerk voor geldelijke steun voor aankoop en opknappen van een oude botter, die zij in 1920 van Dirk Jansen uit Harderwijk kopen (koop: fl. 110,=; optimmeren fl. 300,=) De Hervormde Kerk besluit de helft van het bedrag te betalen, maar de (christelijk?) Gereformeerde Kerkeraad "weigerde mede te betalen voor het lidmaat D. Visscher inzake de aanschaf van een schuitje". Er is ook een bron waarin staat dat er bij een collecte fl. 79,= is opgehaald.
Met deze schuit mag de visserij dan nog wel door zijn gegaan, blijkbaar was de opbrengst niet meer voldoende.  In de winter varen Dirk en Jan naar de Zaanstreek om te gaan werken in de Duyvis-fabriek. De botter wordt dan als woonschip gebruikt, aangelegd bij de Bosschjesstraat in Koog aan de Zaan. De oudste zoon, Manus, is toen in de Zaanstreek blijven hangen.

Vertrek naar Westzaan
Blijkbaar is het Dirk en zijn gezin daarna niet meer goed vergaan. Daarbij zal het vooruitzicht van de afsluiting van de Zuiderzee duidelijk hebben gemaakt dat er elders een nieuwe toekomst moest worden opgebouwd. Een groot deel van het gezin Visscher is toen naar de Zaanstreek getrokken. De schaarse spullen werden met het schip vervoerd, de rest van de familie maakte de reis met de trein. Onderkomen werd er gevonden op het adres Krabbelbuurt 11 in Westzaan. Dat was de zolderverdieping van een pakhuis van een blauwselfabriek. De zoldering was geheel blauw gekleurd. Zie verder over deze geschiedenis bij de pagina over de zoon Dirk.

Kinderen
In totaal heeft Dirk Visscher, als je Hendrik Jan niet meetelt, maar liefst 18 kinderen gekregen.

  1. Johanna Hendrika, "Riek", geboren in 1904. Zij is niet meeverhuisd naar Westzaan. Zij heeft in Utrecht in het "ooglijdersgasthuis" gewerkt en daar haar later man leren kennen: Lodewijk van Biezen (Biesen). Deze Lodewijk was een overtuigd SDAP-er. Riek heeft de band met de Chr. Geref. kerk nooit helemaal verbroken. Zij kregen 7 kinderen: Riekje, Manus, Cees, Jacqueline, Hans, Loo en Dick. Zij woonde lange tijd in Rijswijk. Zij is overleden in 1997 of 1998.
  2. Manus, geboren in 1907. Manus heeft in zijn jeugd als vissersknecht op de EB 32 van Wichert Jansen gewerkt. Waarschijnlijk met zijn vader meegegaan als arbeider. Woonde en werkte tot 1927 als "fabrieksarbeider" in Koog a/d Zaan, voor hij zich bij het gezin opde Krabbelburt vestigde.Heeft in zijn jeugd in het succesvolle KFC-team gespeeld, dat in 1934 in de bekerfinale tegen Ajax uitkwam. Opvallend dat Manus als christelijk-gereformeerde voetbal speelde. Manus was een zwijgzame man. Op latere leeftijd kreeg hij een hersenbloeding en raakte daardoor deels verlamd. Manus is inmiddels overleden.
  3. Jacob, geboren 18 augustus 1910. Hij is dus vernoemd naar zijn opa, Jacob (1853-1912). Er is nog een verhaal dat kleine Jacob over straat naar opa trok, die erg gek op zijn kleinzoon was. Jacob werd later "ome Jak" genoemd. Hij is gehuwd geweest met "tante Gees". Jak Visscher is inmiddels overleden. Na de oorlog heeft Jack bij Cacao de Zaan en bij Blikempa gewerkt.
  4. Dirk, geboren op 29 septemer 1911, overl. op 11 november 1995, gehuwd geweest met Marijtje Hooijschuur
  5. Grietje, geb. 14.3.1913. Al jong overleden, rond 1930, aan hartproblemen. Is daarvoor opgenomen geweest in het R.K. ziekenhuisje aan de Parkstraat te Zaandam. Vanwege die hartkwaal werd haar niet verteld dat er een jonger broertje was overleden. In de familie gaat hierover het verhaal dat toen zij haar familie zag, zij zei dat ze het nieuws door een droom al wist: "de engelen hebben hem meegenomen". Grietje heeft voor haar overlijden bij de fabriek "Hille" gewerkt.
  6. Gerritje, geb. 25 januari 1915. Zij heeft enige tijd bij een tante in Elburg gewoond. Zij is gehuwd geweest met A. Blokdijk (ovl. 1996), later naar Amsterdam verhuisd, weer later naar Lelystad.
  7. Hendrik Jan, een "natuurlijk kind" of "voorkind" van Johanna Klein (dus van een "onbekende vader"). Geb. 6 mei 1915. gehuwd met W. de Boer op 27.10.1935.
  8. Jannetje, geb. 10.9.1916. Jannetje was het eerste kind van Dirk en Johanna. Over haar huwelijk is nog een bijzonder verhaal te vertellen. Zij trouwde met H. Leusink op 21 mei 1938 in de kerk op de Vinkenstraat. Tijdens de plechtigheid wilde vader Leusink aanvankelijk niet instemmen met het huwelijk. De zin "het moet dan maar: werd niet geaccepteerd door de ambtenaar. Later heeft hij alsnog instemming betuigd. Het echtpaar woonde eerst op het Albert Hahnplantsoen, later naar Amsterdam verhuisd.
  9. Hendrik, geb. 28.9.1918, omgekomen op het einde van de oorlog. In 1945 nog naar Amsterdam verhuisd?
  10. Johanna Hendrika, geb. 9.10.1920.
  11. Dirk, geb. 28.5.1922. Gehuwd op 1.7.1943 met K. Heijn, later gescheiden. Vetrokken naar Scherpenzeel.
  12. Grietje, geb. 6.6.1923, gehuwd op 27.7.1946.
  13. Gerrit, "ome Gerrit", geb. 12 februari 1925, is pas in 1950 naar de Zaanstreek gekomen. Woont nu in Koog a/d Zaan.
  14. Jacob, geboren omstreeks 1926. Komt om omstreeks 1930, als hij een kokende pan water over zich heen trekt. Zus Grietje ligt dan in het ziekenhuis.
  15. Johannes, geb. 18.3.1927. Johannes was het eerste kind dat in de Zaanstreek werd geboren. Vertrok in 1947 naar Delft. Verbleef wegens kleptomanie in de Rekkense Inrichting.
  16. Elbertus, "ome Bertus". Geb. 9.5.1929. Gehuwd met H. Markhorst. Woont nu nog steeds in de Zaanstreek.
  17. Jacob, "ome Jack", geb. 16 juli 1930. Trouwde op 1.7.1953 met A.G. Lauwers, "tante Gon". Wonen nog steeds in de Zaanstreek. Kregen 2 zonen, waarvan een Arno heet (geboren 21 december 1958).
  18. Johanna, "Annie", geb. 8.9.1932. Gehuwd geweest met Jaap Koelman, die in Amsterdam op het adres Kanaalstraat 72 een kapperszaak had. Deze Jaap is inmiddels overleden. Het stomme toeval wil dat mijn schoonvader, Theo Gingnagel, op Kanaalstraat 45 woonde en bij deze man zijn kapsel aangemeten kreeg! De zoon van Jaap runt de winkel overigens nog steeds.
  19. Dirkje, "tante Diddie", geb. 7.10.1935, gehuwd met W.M. Smit op 19.12.1953, woont nu in Zaandijk.
  20. Reijer, geb. 18.12.1837, gehuwd met IJ. Rem, woont nu in de Belgische straat te Zaandam.
    Hans Luiten, hluiten@worldonline.nl