Zes jaar nadat hij deze woorden geschreven had in zijn klassieke studie Het heilige, schrijft Otto in Christliche Welt opnieuw: ?Als ?levende? God is de Eeuwige volstrekt verheven tot in de wereld van ruach (geest), terwijl zijn rivalen omlaag werden gedrukt in het vlees en de onmacht, waarmee ze dan uiteindelijk in alle opzichten vervallen tot leugen en loutere inbeelding.? [Profetische Gotteserfahrung, ? 4 Geist, Leben, Licht, Wahrheit]

Otto begrijpt dat het ?redelijke en het buitenredelijke beide behoren bij het begrip van het heilige, en als dit feit niet wordt erkend we afglijden naar een exclusief bedrieglijke onredelijkheid?. Aldus Otto in zijn voorwoord bij de Engelse uitgave. Of naar een exclusief bedrieglijke rationaliteit, kunnen we er nog aan toevoegen. Dus doen we er goed aan om in herinnering te houden dat de Duitse schrijver en filosoof J. G. Hamann (? 1788) op het hoogtepunt van de Verlichting tekeer ging tegen het reducerende en ridicule rationalisme van zijn tijd. Hij argumenteerde dat God geen wiskundige was, maar een po?et ? en toen hij G. E. Lessings (? 1781) ?wijde weerzinwekkende watergang? afwees als afscheiding tussen de menselijke geschiedenis en het eeuwigdurende ? sprak Hamann in naam van de levende God van Abraham, Isaac en Jacob die zijn eigen leven en zijn complete filosofische wereld ondersteboven had gekeerd en een wending kreeg van geestelijke transformatie die hem dwong om de aard van de werkelijkheid zelf te herwaarderen.

Het Nieuwe Testament laat de levende God niet achter zich, de heilige, vrije, transcendente God, blijft niet achter in het stof van de woestijn van het Sina?-schiereiland of te midden van de schuddende fundamenten van de profetentempel. Johannes de Doper gaat aan de slag onder invloed van het heilige en het is in naam van de levende God dat Johannes de komst van het koninkrijk van God aankondigt. De levende God van Abraham, Isaac en Jacob is ook de God van Jezus. Rudolf Otto merkt op dat God als ?hemelse Vader? en heer van het koninkrijk der hemelen ?niet minder ?heftig?, numineus, geheimzinnig, kadosj (sanctus en sacer tegelijk), hagios (heilig), sacer (numineus) en sanctus (heilig) is als zijn rijk zelf, maar veel meer, en dat alles in absolute mate. Hij is in dit licht bezien het hoogtepunt en vervulling van alles dat het oude verbond ooit aan ?creatuurgevoel?, aan ?heilig ontzag? en dergelijke heeft bezeten? (Het heilige p. 137).

Dit is nergens m??r waar dan in het leven van Jezus en in het bijzonder tijdens die nacht in Gethsemane toen de Mensenzoon tot God bad deze beker aan hem voorbij te laten gaan. De doodsstrijd van Jezus, de kwelling van ?een ziel die siddert en de moed verliest tot in haar onpeilbare diepten, deze droefenis tot de dood erop volgt en dit zweet, dat als grote druppels bloed op de grond droop, is dat gewone doodsangst? Nee, hier is meer dan doodsangst. Hier is de huivering van de creatuur voor het tremendum mysterium, voor het raadsel dat vol benauwenis is? (Het heilige p. 139).

Gods afschrikkend ingrijpen, deze huivering in de aanwezigheid van het heilige, dat is de betekenis, het gevoel dat S?ren Kierkegaard met vrees en beven vervulde, omdat deze ontmoeting ons brengt tot de oorzaak, de reden achter redelijkheid, de esthetische aanspraak achter schoonheid en de ethiek achter moraliteit, in de sfeer van God alleen. [19] De consequentie van deze confrontatie met het heilige is een heftige transformatie die verder gaat dan vuur, voorbij de dood. Het is deze godservaring, in ieder geval gedeeltelijk, die William James psychologisch probeert te beschrijven in zijn hoofdstuk over ?bekeringen? in Vormen van religieuze ervaring. Otto, Kierkegaard en James helpen ons te herinneren dat God niet wordt ingeperkt door geloofsbelijdenissen, maar vrij blijft om te ontmoeten en te roepen om het even wie, naar Gods wil en op zijn voorwaarden. Gods heiligheid laat zich ook niet ontleden tot het beperken van God tot een sfeer die verwijderd is van deze wereld. Voor de God van de bijbel is heiligheid een wereldse aangelegenheid. Gods heiligheid, zoals Karl Barth erkende, is geen hoofdkenmerk van abstracte transcendentie, maar van Gods bovenzintuiglijke immanente karakter.

Het zal ons dan niet verrassen, dat sommige van de meest dwingende getuigenissen heilige ervaringen oprijzen vanuit de bladzijden van de romanliteratuur en waarvan sommige zelfs helemaal niet religieus gekleurd zijn. E. M. Forster (? 1970) beschrijft in zijn eerste korte verhaal The Story of Panic de buitensporige verschijning van de heidense god Pan bij een picknick van gegoede Engelsen op een Italiaanse heuvelrug, niet lang nadat de meer wereldwijze aanwezigen hadden uitgeroepen dat de grote Pan dood is. [22] Toni Morrison drukte een tastbaar gevoel van de aanwezigheid van een gewijd anders zijn uit in haar novelle Beloved. ?Dood? schrijft ze, ?is een overgeslagen maaltijd vergeleken met dit.? [23]

Een van de meest welsprekende vertolkingen van een ontmoeting met het heilige is eigenlijk een fictieve uit de jeugdliteratuur. In Kenneth Grahames De wind in de wilgen, in een hoofdstuk met de titel De fluitspeler bij de poort van de dageraad, in een passage zonder enige christelijke pretenties. Alles dat Rudolf Otto als karakteristiek beschouwd in de menselijke confrontatie met het heilige verschijnt in essentie in dit verhaal.
 

Het verhaal begint bij een verontrustend moment in de geschiedenis van de Otterfamilie. Dikje, de geliefde zoon van de Otters wordt al dagen vermist. Er is ongerustheid want Dikje kan nog niet zo goed zwemmen. Nacht na nacht gaat Otter naar de plek bij de rivier waar hij zijn zoon de eerste zwemles heeft gegeven in de hoop dat Dikje daarnaar zal terugkeren. Rat en Mol waren ook uit hun doen en konden niet slapen. Ze brachten hun boot naar buiten om het vermiste kind te zoeken. Ze zijn op de rivier. De maan verheft zich in langzame majesteit boven de rand van de wachtende aarde. De horizon werd helderder bij de eerste zweem van de dageraad wanneer Rat iets hoort, een lied in de lucht, en net zo plotseling weer stilte.

"Het is weg!" zuchtte de Rat en zonk weer achterover in zijn bank. "Wat mooi en vreemd en nieuw! Nu het zo gauw opgehouden is, wou ik bijna dat ik het nooit gehoord had. Want het heeft een verlangen in me gewekt dat pijn doet, en niets lijkt de moeite waard behalve nog eens dat geluid te horen en er altijd naar te blijven luisteren. Nee! Daar is het weer!" riep hij, weer vol aandacht. Een tijdlang zweeg hij, verrukt en betoverd.

Rat probeert de muziek te omschrijven voor Mol, die het nog niet gehoord had, maar het is onmogelijk om het te beschrijven. Rat is er van overtuigd dat de muziek een roep inhoudt die ze beiden, hij en Mol moeten gehoorzamen. Rat zit er stilletjes bij, dan begint de muziek opnieuw: Opgetogen, verrukt, trillend, werden al zijn zinnen in beslag genomen door dit nieuwe, gelukzalige iets dat zijn hulpeloze ziel gegrepen had en als een onnozel maar gelukkig kind in een sterke, vaste greep wiegde en liefkoosde.

Ademloos, diep getroffen, hield de Mol op met roeien toen de vloeiende stroom van dat blije gefluit hem als een golf overviel, hem greep en hem helemaal omvatte. Hij zag de tranen op de wangen van zijn vriend, en boog zijn kop en begreep.

Rat en Mol volgen de godduleuze muziek naar een heilige plaats en kijken dan recht in de ogen van de Vriend en Helper. Als laatste zien zij, diep in slaap en volkomen vredig en rustig het kleine ronde dikke kinderlijfje van de kleine otter. Dat alles zag hij in ??n ogenblik.

?Rat,? kon hij eindelijk bevend fluisteren, ?ben je bang??

?Bang?? mompelde de Rat en zijn ogen glansden van een onuitsprekelijke liefde. ?Bang! Voor Hem! O, nooit, nooit! En toch... en toch... O Mol, ben ik bang!?

Toen hurkten de beide dieren op de grond en bogen hun koppen in eerbiedige hulde.

Alles wat Rudolf Otto beschrijft, zowel de gezegende ontzagwekkendheid van eerbied als de ontzettende verschrikking, is hier aanwezig. Het redelijke en het buitenredelijke, de fascinatie, het angstbeeld, het wonder, de welwillendheid, de vreugde en de bedroefde hunkering, ze passeren allemaal de revue. Vermengd en gemengd in de confrontatie met het heilige, de grenzeloos geheiligde.

C. S. Lewis roept een zelfde weerklank op in De leeuw de heks en de kleerkast wanneer de kinderen voor het eerst horen over Aslan, de grote leeuw, de gedaante van de Christus in De kronieken van Narnia. Iets, zo worden we verteld, verschijnt in het bewustzijn van elk kind wanneer het voor de eerste keer die naam, Aslan, hoort. ?Misschien,? zo tekent de verteller aan, ?is het je wel eens overkomen dat je in een droom iemand iets hoort zeggen wat je niet begrijpt, maar in de droom voelt het aan alsof het een enorme betekenis heeft. Een angstaanjagende betekenis wellicht die van de hele droom een nachtmerrie maakt, of anders een gelukzalige betekenis, te gelukzalig om in woorden te kunnen worden uitgedrukt, die de droom zo prachtig maakt dat hij je de rest van je leven bijblijft en je altijd blijft wensen dat je weer in die droom terechtkomt.? [25]

Later, als de kinderen meer over deze Aslan te weten zijn gekomen, is Aslan ?de grote leeuw?, de koning van alles en vragen de kinderen zich af of hij betrouwbaar is. ?Betrouwbaar?? antwoord meneer Bever. ?Natuurlijk is hij niet betrouwbaar. Maar hij is goed.? [26] Hoe dan ook zo?n paradox rede en redeloosheid in conflict moge brengen, wat voor emoties deze botsing ook met zich mee mogen brengen, legt Rudolf Otto uit, wat overblijft is de getuigenis van hen die de ontmoeting met het heilige hebben ervaren, en daarin het ?overschuimende van het godsbegrip? hebben gevonden dat Paulus (en met hem vele anderen) achter de grenzen van het theologische woordgebruik bracht toen hij gewag maakte van God onthuld in de Christus (Het heilige p. 139). [27]

De oude heidense priester in de roman Het ware gelaat van C. S. Lewis pleit, in zekere zin doet dit aan Otto denken, tegen het rationalisme van de filosofen die de koning adviseerden: ?Ik, de koning, heb me voor drie generaties bezig gehouden met de goden, en ik weet dat zij onze ogen verblinden en in en uit elkaar ontspringen als draaikolken in een rivier, en niets dat duidelijk gezegd wordt kan waarlijk over hen gezegd worden. Heilige plaatsen zijn donkere plaatsen. Het is leven en kracht waarin we terechtkomen, geen kennis of woorden. Heilige wijsheid is niet helder en vloeiend als water, maar donker en dik als bloed.
 

Het huis van de heer is het huis van verwondering, van ontzag, van diepe eerbied voor het heilige. Dit moeten we blijven herinneren, wat er ook gebeurt, en niet verrast zijn dat er een touw rond het been van de hogepriester wordt gebonden zodat, voor het geval de numineuze aanwezigheid zegeviert en hem volkomen voor zich wint, ze tenminste nog zijn lichaam konden terughalen.

Mensen smachten naar een transcendente ervaring wordt ons verteld. Mensen vragen om een ?ervaring? die ze kan transformeren en die hun leven betekenis geeft en hun leven belangrijk maakt. Als religieuzen dit smachten op authentieke wijze willen beantwoorden, met geloofsvertrouwen en theologische integriteit, moeten we eerst aandachtig zijn voor het heilige. We moeten in de geschiedenis van de geloofsgemeenschappen en in onze eigen ontmoetingen met God herontdekken wat noodzakelijk is om mensen binnen te leiden in een bewustzijn van de gewijde aanwezige ander die exclusief mensen verandert. Hij alleen, die het menselijke bestaan een eeuwige draagwijdte verschaft. We kunnen niet weten, we kunnen niet manipuleren, we kunnen de resultaten van een ontmoeting met de levende God niet be?nvloeden. Het is God die levens verandert, niet de ervaringen; zelfs niet de religieuze ervaringen. Emoties en gevoelens komen en gaan. Inzichten verflauwen. Vastberadenheid verdampt. Als we proberen om de ervaringen te fabriceren die een mensenleven kunnen veranderen, verkopen we knollen voor citroenen in plaats van iets blijvend waardevols. En dat is een blinde verering, een afgodendienst, hoe zeer we ook proberen onze liturgische ceremonie te rechtvaardigen. Persoonlijke veranderingen, zelfs als deze gebaseerd zijn op de levendigste emotionele ervaringen kunnen niet lang aanhouden, maar moeten keer op keer worden bekrachtigd door voortdurend prikkelender ervaringen (meer rook, grotere gordijnen); de geestloze aanbidder komt terecht in een neergaande spiraal van de spirituele prikkelcultuur. Alleen het heilige transformeert en we moeten in gedachte houden dat deze verandering is als de dood waarachter alleen vernietiging en hergeboorte ligt.

Mysterium tremendum: ?Huiveringwekkend is het te vallen in de handen van de levende God!? (Hebree?n 10:31). Maar het is ook een wonderbaarlijke aangelegenheid ? dood maar ook levend ? en het kan ons op zoveel verschillende manieren overkomen, misschien onverwacht en lonkend of hartstochtelijk gewenst bij de afsluiting van een levenslange zoektocht. Rudolf Otto, hij weer, spreekt van deze numineuze ervaring, van dit mysterie als een gevoel dat met milde stroom het innerlijk kan vervullen in de vorm van de verheven stille stemming van verzonken aandacht. Het kan overgaan in een rustig vloeiende gestemdheid van de ziel die lang aanhoudt en natrilt, tot zij uiteindelijk wegsterft en de ziel weer in het profane achterlaat.

Het kan ook met krampachtige stoten en stuiptrekkingen plotseling uit de ziel naar voren breken. Het kan voeren tot een vreemde opwinding, tot roes, vervoering of extase. Het kan wild en demonisch worden. Het kan geleidelijk omlaaggaan tot spookachtig vrezen en sidderen. Het heeft zijn ruwe, barbaarse eerste uitingen en laagste vormen. En het ontwikkelt zich tot een teer, gelouterd en opgetogen gevoel. Het kan worden tot het stille en deemoedige huiveren en verstommen van het schepsel voor het ? ja waarvoor? Voor wat in onuitsprekelijke geheimenis boven alle schepselen is.

Zo zeggen wij het, om toch iets te zeggen. Het springt echter onmiddellijk weer in het oog dat wij daarmee eigenlijk niets zeggen, of tenminste, dat ook hier weer onze poging tot begripsbepaling zuiver negatief is. Mysterium is naar het begrip niets anders dan de naam voor het verborgene, dat wil zeggen het onbekende, niet begrepene en verstane, niet alledaagse, niet vertrouwde, zonder dat dit nader kan worden bepaald naar zijn hoe. Toch is er iets mee bedoeld dat zonder meer positief is. Het positieve ervan wordt louter in gevoelens beleefd. En deze gevoelens kunnen wij al toelichtende ook wel verduidelijken, door ze gelijktijdig te laten doorklinken. [p. 22-23]

Wat meer kunnen we zeggen over de bewustwordende ervaring in de aanwezigheid van het heilige, dan dat het zowel huiver als fascinatie opwekt, dat het de rede overstijgt, ontzagwekkendheid en gevoelens van schrik met zich meebrengt, dat het bekoorlijk en wonderlijk is en indrukwekkend? Het moet helder worden begrepen dat het niet onze religieuze ervaring is, maar de heilige ervaring die de aanspraak in de ontmoeting legt. Het heilige streeft er niet louter naar om een nieuwe ervaring in ons los te maken, maar een nieuwe menselijkheid in het gelaat van de Vredesvorst die kwam om te dienen, niet om bediend te worden. [29]

Jonathan Edwards beschreef God in de termen van bonum formosum ?het in zichzelf gelegen prachtige goed?. Hij herinnert ons eraan dat de ultieme doelstelling en het hoogste goed van religieus vertrouwen en religieuze dienst God is, niet iets dat God voor ons doet, geen voordeel dat God ons geeft, maar God zonder meer. [30] Ons bewust wordend van de nabijheid van het heilige, het gewijde en volstrekt andere, de ultieme wezenskern, de adem van alle leven, hier alleen kennen we de maat van onszelf en waartoe we zijn geschapen en waartoe we zijn geroepen. We weten ons geoordeeld en gezegend, dood en herboren. We weten onszelf vertoevend in het huis van de heer dat de hele schepping omringt, dat nooit kan ophouden het wonderbaarlijke huis te zijn wanneer wij er het heilige in ontmoeten.

Docenten in het huis van verwondering

Abraham Joshua Heschel sprak van een leven aangepast aan de aanwezigheid van God, een levend bewustzijn in elke ademtocht van de glorie en macht en liefde van de Schepper. [31] Als wij, als religieuzen ons zouden verplichten om in onze betrokkenheid gevormd te worden door het radicale perspectief van de heilige ontmoeting, wat zal dit dan betekenen voor de geloofsgemeenschappen waarbinnen we actief zijn? Met het oog op deze vraag moet ik u vragen om uw voorstellingsvermogen te gebruiken om het volgende tafereel voor de geest te halen.

Stel je voor dat je een kathedraal binnentreedt. De kathedraal staat op een door bomen omgrensde klif die uitzicht biedt op een diepe en snel bewegende stroom waarin lang geleden de kluizenaar Godric van Finchale zich baadde, aan de oevers waarop Benedictijner monniken brandhout sprokkelden en waar vandaag de dag families een wandelingetje maken. Aan de beide uiteinden van de kathedraal liggen de stoffelijke resten van andere heiligen op rustplaatsen van gebed en stilte. Als je de kathedraal binnengaat, wordt je aanvankelijk bevangen door het dwingende halfduister van de ruimte. Je hebt de zon en de hemel achter de zware kerkdeur gelaten en het duurt enige tijd voordat je ogen zich verwijden en je jezelf kan herori?nteren en gewend raakt aan deze andere eigenschap van licht dat in gekleurde lichtbundels door antieke gebrandschilderde ramen stroomt. Je loopt via de enorme zuidelijke zijbeuk naar het schip van de kerk. Je geeft je over aan de ouderdom en immense omvang van de kathedraal. Duizend jaar oude pilaren strekken zich uit over 30 meter tot het plafond. Je voelt jezelf klein en onbelangrijk als je door de centrale zijbeuk loopt in de richting van het geluid van een koor dat zachtjes psalmen reciteert. Echo?s keren terug over de lengte van het schip als een vleugje wierookgeur op de bezieling van een luchtstroompje.

Onderweg door de lange centrale zijbeuk richting het koor, verschijnt er een man in een gewaad vanuit de schaduw en nadert je. Hij is een docent in deze kathedraal. Hij houdt van deze heilige plek, en het is zijn opdracht deze liefde te delen met de bezoekers. Hij biedt aan met je mee te lopen. Je bent hier eerder geweest. Je hebt door deze zijbeuken gelopen. Je hebt tegen de grafgewelven opgekeken en tegen het beeldhouwwerk en omhooggekeken naar de ramen. Je hebt geen bijzondere behoefte aan een gids, maar je verwelkomt het gezelschap en dus nodig je hem uit je te vergezellen.

Als jullie samen oplopen wijst de docent eerst op deze steen, dan deze zitplaats in het koor. Daar, zo wijst hij, zit de bisschop van Durham als de deken hem uitnodigt om als voorzitter op te treden. Maar of hij nou de bisschop is of niet, hij kan niet voorzitten als de deken hem niet daarvoor heeft uitgenodigd. Daar is de graftombe van een van de grootste heren van Northumbria, maar niet een van de meest gelovige. De docent wijst op de verandering in de kleur van de stenen die laten zien waar de Normandisch-Romaanse kathedraal ophoudt en de latere gotische toevoegingen beginnen, elke plooi in de muur vertelt ons dat hier en daar ooit een priv?-kapel stond.

Hij laat de verwoestingen zien van de protestanten toen Cromwell zijn troepen en paarden in de kathedraal ingekwartierd had. Hij laat het herinneringsboek van de mijnwerkers zien, waarin de naam van elke mijnwerker uit de omgeving die stierf bij een instorting of explosie voorzichtig is bijgeschreven.

Stilletjes hier iets aanwijzend, daar een verhaal vertellend wordt je je bewust van de rangschikking van leven en dood, van glorie en weeklagen, geheim gehouden in de muren van de kathedraal. Je wordt je er ook bewust van dat de docent meer verteld dan verhalen. Hij vertelt je dat hij het heilige op deze plek heeft ontmoet. Hij laat doorschemeren dat jij dat ook kan. Je herinnert je vorige bezoek aan deze kathedraal, reisgids in de hand, slechts een toerist temidden van een majestueus geestelijk gebouw. Ondanks alle pracht die je toen zag, het was een oppervlakkig bezoek als je het vergelijkt met nu. Op zijn best een oefening in historische curiosum en romantiek. Vandaag bracht de docent je tot de rand van iets volstrekt anders.

Samen gaan jullie op weg naar een plek achter en onder het hoge altaar, slechts verlicht door kaarsen. Een lage grafsteen van eenvoudig donker marmer, de naam van een heilige diep in de oppervlakte gegraveerd. Je voelt dat het hoogtepunt van deze vertrouwelijke rondleiding is bereikt. Je voelt ook dat je deze richting uit bent gestuurd met een vaardige en bekwame bedoeling. De docent vertelt je wat het eigenlijk voor hem betekent dat christenen hier met eerbied vervuld zijn en hier al veertienhonderd jaar met eerbied vervuld zijn. Hij spreekt van de heilige wiens beenderen aan je voeten liggen als over een vader of moeder die hij liefheeft en met wie hij nog steeds elke dag spreekt. Hij vertelt over wonderbaarlijke ervaringen die anderen op deze specifieke stenen hebben beleefd. Hij vertelt je waarom hij hier bidt. Zijn woorden, eenvoudig en bescheiden raken je. En als de docent wegsluipt ben je gebogen in gebed verzonken.

Rudolf Otto zegt van de bewustwording van het heilige dat het niet geleerd kan worden, het kan slechts ontwaken ?uit de geest?. [32]  D?t moeten we zien terug te winnen in het hart van het religieuze leven. Verborgen binnen elke religieuze praktijk en geloofsgemeente. In weerwil van de formele bedoelingen, is er de mogelijkheid van de ontmoeting met het gewijde andere, de levende God die de menselijkheid verheft. De docent staat er middenin, contact zoekend, zorgzaam en leidinggevend. De docent wijst hier iets aan, merkt daar wat op, legt een fluwelen koord rond het mysterie in ons midden. [33]

Wanneer de docent onbekwaam is en onwetend, falend door gebrek aan ervaring en wijsheid, zorgeloos onwetend en zich niet bewust van de God in ons midden is het onwaarschijnlijk om veel van het gewijde te bespeuren. Prediking uit de mond van een onbekwame docent vervalt tot saaie herhalingen en vanzelfsprekendheden en voorverpakte clich?s of in de ijdele business van zelfpromotie. Zielzorg wordt dan enkel behoeftebevrediging  zonder de notie dat we geroepen zijn tot genoegen van God.

De pastor heeft de kans, het motief en de mogelijkheid om een wonderbaarlijk ambt te vervullen, te wijzen op de signalen van Gods nabijheid, te leiden naar die plek waar het heilige gevonden kan worden, te leren leven met diepe eerbied en met ontzag in het huis van de heer te dienen. De roeping van de pastor is bovenal die van ondermeester bij de drempel van het heilige. De pastor heeft deze rol ? gewijd, onherleidbaar en verbouwereerd ? om de mensen te helpen in een bewustzijn van de aanwezigheid van God, waarin zij zichzelf herkennen als schepselen geschapen voor Gods eigen doel. Dit is natuurlijk een onmogelijke opgave. Maar een kundige docent in het huis van verwondering helpt om de voorwaarden te scheppen om het onmogelijke te laten plaatsvinden. In het cre?ren van deze  condities ontkent de docent hun werkzaamheid door te betuigen dat God niet gekend kan worden door menselijke inspanning, dat God vrij is, ongebonden en onbegrensd en dat deze vrije God ons wil veranderen naar de gelijkenis van de Christus. Gebruikmakend van alle mogelijke instrumentele omstandigheden, zelfs pastors.

Veel mensen, zo wordt ons verteld, komen vandaag de dag naar de kerk voor een levensveranderende ervaring met de transcendente God. Tot hun teleurstelling vinden ze juist m??r geesteloos amusement, marketing, chauvinisme en belangstelling voor feestjes binnen de kerk, waarvan ze gehoopt hadden die buiten de kerkdeuren te laten. Een heilige God verlangt meer, en zo ook een heilig volk.

vertaling: Dani?l Mok ? Kerstmis 2005

Michael Jinkins is hoogleraar Pastorale Theologie aan de Austin Presbyterian Theological Seminary, Austin, Texas

Journal of Religious Leadership, Vol. 1, No. 2 (Herfst 2002), pp. 1 - 20.
 

Docents in the House of Wonder:
Pastoral Leadership, Spiritual Transformation, and the Sacred Other